Weithiau, y bwydydd symlaf sy’n dod â’r pleser mwyaf, ac mae caws pobi Cymreig yn dyst i’r egwyddor hon.
Yn ôl pob sôn, cafodd ei enw fel jôc ddireidus fod y Cymry’n methu fforddio bwyta cwningen go iawn (ac felly’n gorfod bwyta caws), ond yn ei hanfod, caws ar dost yw caws pobi Cymreig. Eto i gyd, mae’r pryd wedi meithrin rhyw fath o ddiwylliant coginiol yng Nghymru, i’r graddau bod ganddo hyd yn oed ei ddiwrnod cenedlaethol ei hun (3 Medi, er gwybodaeth).
Mae gan y Cymry hoffter o gaws ers yr Oesoedd Canol, gyda’r bardd Tuduraidd o Loegr, John Skelton, yn dweud mai’r unig ffordd o gael Cymro allan o’r nefoedd oedd ei demtio gyda chaws ar dost. Nid yw’n syndod felly fod caws pobi Cymreig (neu Welsh rabbit, fel y’i gelwir hefyd) wedi’i gofnodi fel pryd a fwyteir yng Nghymru mor bell yn ôl â’r 18fed ganrif.
Yr hyn a oedd unwaith yn ddim ond darn syml o gaws ar fara wedi’i gynhesu, bellach wedi datblygu’n bryd llawer mwy soffistigedig, fel arfer wedi’i gyfoethogi gyda chynhwysion fel mwstard ac elen, tra bod rhai ryseitiau mwy beiddgar hyd yn oed yn galw am ychwanegu siampên!
Pryd mae’n cael ei fwyta?
Mae caws pobi Cymreig yn cael ei weini amlaf fel pryd amser cinio, yn aml gyda salad syml ar yr ochr. Mae’r pryd hefyd wedi dod yn boblogaidd fel byrbryd hwyr y nos, gyda’r awdur enwog Charles Dickens yn ôl y sôn yn hoff o dafell ar ôl mwynhau ychydig o gwrw! Wrth gwrs, yr amser mwyaf addas i’w fwyta yw ar Ddiwrnod Caws Pobi Cymreig, a ddathlir yn flynyddol ar 3 Medi, un o ddyddiadau mwy rhyfedd calendr Cymru.
Nodiadau gan y cogydd
Mae’r rhan fwyaf o ryseitiau heddiw yn nodi y dylid defnyddio cheddar aeddfed fel y caws pwysicaf ar gyfer caws pobi Cymreig, ac mae’n gweithio’n dda. Fodd bynnag, mae blas llaethog caws Caerffili Cymreig go iawn yn hynod flasus mewn caws pobi, er bod ei wead briwsionllyd yn golygu ei fod weithiau’n llai llwyddiannus wrth greu’r cysondeb llyfn, tynn a ddymunir. Ateb yw defnyddio cymysgedd 50:50 o cheddar a Chaerffili, sef fy argymhelliad cyffredinol wrth ddilyn y rysáit isod.
O ran y mathau o gaws, rwyf wedi canfod bod cyfuniad arbennig o dda yn gymysgedd 50:50 o Gorwydd Caerffili (a werthir gan Trethowan Brothers Dairy) a Celtic Promise (a wneir gan y gwneuthurwr caws Cymreig sydd wedi ennill gwobrau, Caws Teifi). Mae’r olaf mewn gwirionedd yn gaws Caerffili croen wedi’i olchi, yn hytrach na cheddar aeddfed, ond mae’r ffordd y caiff ei aeddfedu yn torri’r caws i lawr ac yn rhoi cysondeb toddi perffaith iddo. Os ydych am gadw at cheddar, fodd bynnag, mae cheddar Hafod (o Holden Farm Dairy yng Nghanolbarth Cymru) yn ddewis gwych i’w baru gyda’r Gorwydd.
Pan ddaw at ddewis y cwrw ar gyfer eich caws pobi, mae stout yn ddelfrydol, yn enwedig Black Diamond gan The Gower Brewery, sy’n gwneud caws pobi rhagorol. Fodd bynnag, mae bitter (fel Landmark Best Bitter gan Hafod Brewing Company) yr un mor dda. Blaswch eich cwrw cyn ei ychwanegu at y cymysgedd, os ydych yn teimlo bod ganddo nodyn chwerw amlwg, ychwanegwch binsied o siwgr i’r badell wrth ychwanegu’r cwrw.
Mae’r rysáit hon yn cadw pethau’n weddol draddodiadol (heb wyro’n rhy bell o’r cynhwysion sylfaenol sef caws, cwrw a mwstard), ond mae croeso i chi arbrofi gyda gwahanol fathau o gaws pobi, mae fersiwn anghonfensiynol gyda seidr, cennin wedi’u coginio’n araf a chocos yn arbennig o flasus!
Sut i wneud caws pobi Cymreig
Yn gweini: 4 | Amser paratoi: 15 munud (yn ogystal ag amser i’r cymysgedd oeri) | Amser coginio: 5 munud
Cynhwysion
15g o fenyn
2 lwy de o flawd plaen
1 llwy de o bowdr mwstard Seisnig
¼ llwy de o bupur cayenne
Llif da o saws Worcestershire, ynghyd ag ychydig yn ychwanegol i’w weini
150ml o gwrw Cymreig
Pinsied o siwgr (os dymunir)
300g o gaws o’ch dewis, yn ddelfrydol cymysgedd 50:50 o Gaerffili a cheddar (gweler yr adran “nodiadau gan y cogydd” uchod am fwy o fanylion)
4 sleisen drwchus o fara gwyn o ansawdd da
Dull Paratoi
Cam 1: Toddwch y menyn mewn padell a chymysgwch y blawd i mewn. Coginiwch gyda’i gilydd am ychydig funudau.
Cam 2: Yna ychwanegwch y powdr mwstard, pupur cayenne a llif da o saws Worcestershire. Cymysgwch cyn ychwanegu’r cwrw a choginiwch y blawd am ychydig funudau gan droi.
Cam 3: Gostyngwch y gwres i isel ac ychwanegwch y caws i’r cymysgedd llond llaw ar y tro nes bod y cyfan wedi toddi. Peidiwch â chael eich temtio i ychwanegu’r caws i gyd ar unwaith gan y gall hyn beri i’r cymysgedd hollti. Gadewch i oeri. (Os oes angen, gellir gwneud y cymysgedd hwn ymlaen llaw a’i ddefnyddio’n oer o’r oergell.)
Cam 4: Cynheswch gril ymlaen llaw i wres uchel a thostiwch y pedwar darn o fara ar y ddwy ochr. Yna rhannwch y cymysgedd caws pobi yn bedwar a’i daenu dros y tost. Dylai’r cymysgedd fod yn ddigon ac efallai y bydd mwy nag sydd ei angen yn dibynnu ar faint y bara.
Cam 5: Rhostiwch o dan y gril nes bod y caws yn toddi ac yn byrlymu. Torrwch linellau ar wyneb y caws gyda chyllell a thywalltwch ychydig o saws Worcestershire drosodd yn ôl yr angen.
Cam 6: Gweinwch gyda salad dail gyda dresin mwstard ar gyfer cinio ysgafn blasus, gallech hyd yn oed ychwanegu wy wedi’i ffrio ar ei ben. Fel arall, gweinwch gyda rhywfaint o siytni da fel cwrs caws ar ôl swper.
Ymchwiliwyd a phrofwyd y rysáit hon gan y cogydd Alex Vines. Datblygodd Alex ei arddull goginio “syml ond manwl” dros ddegawd yn gweithio mewn bwytai enwog yn Llundain. Yn wreiddiol o Gaerdydd, mae Alex yn hyrwyddo’r defnydd o gynnyrch tymhorol a lleol, gan adlewyrchu egwyddorion ryseitiau Cymreig traddodiadol. Dilynwch Alex ar Instagram.
