Dwn i ddim amdanoch chi, ond bwyd a diod sy’n fy nghynnal i; dwi’n cael boddhad mawr o gefnogi cwmnïau lleol ac annibynnol y Brifddinas. Yn eu plith mae Curado, Y Bwrdd a Friends in Knead, a stondin bysgod Ashtons yn y farchnad ganolog. Eleni yn ogystal ges i brofiadau bwyd dymunol ar hyd a lled Caerdydd. O bach o ‘glam’ ar lannau’r Taf yn Nook by the River, i tacos a margeritas La Pantera, a glased o Spritz yn Bacareto. A ble fydden i tybed heb fy nghyflenwad wythnosol  o fyns cardamom Ground, Pontcanna? Becws newydd y cogydd Tom Simmons yw hwnnw - un o’r busnesau newydd rhagorol a agorodd eleni.

Ydy, mae Caerdydd yn gyfleus i mi, ond beth am y cwmnïau bwyd a diod ‘lleol’ hynny sydd i'w canfod ar hyd a lled y wlad? Y busnesau hyfryd hynny yr awn allan o fy ffordd ar hyd fy nheithiau i'w cefnogi, am groeso braf a'r clecs diweddaraf am y cynnyrch gorau eto o Gymru. Yn siopau cwrw, caws a gwin, yn gaffi-bar-delis artisan, a’u silffoedd yn gwegian dan bwysau 'pethau da', prun ai’n jin neu’n jar o jam. 

Ydw dwi'n  cyfaddef, dwi’n geek cynnyrch Cymreig. Ond yr hyn sy’n rhagori ar sawru bwyd a diod gorau Cymru yw eu prynu’n anrhegion i’w rhannu. Ac mae’r ffaith fod cymaint o’r cwmnïau bellach yn cynnig cyfleustra gwasanaeth ar-lein, dyma’r cyfnod perffaith i gefnogi a dathlu cynnyrch gorau Cymru dros dymor y Nadolig a thu hwnt.

Diodydd

Yma yng Nghaerdydd, dwi’n hiraethu am fy hoff siop cwrw crefft, Stori Beers yn y Bala, a siop win ragorol Dylanwad yn Nolgellau. Dwi hefyd yn breuddwydio am gael galw ym mar Cwrw Llŷn yn Nefyn, Wild Horse Llandudno a Mŵs Piws Porthmadog am gyflenwad o fy hoff IPAs. A beth am ddistyllai Dyfi, Penderyn, Dà Mhìle ac Aber Falls? Mae’r ‘profiadau’ difyr hynny allan o nghyrraedd i am y tro, ond mae modd prynu ar-lein gan yr holl gwmnïau hyn mewn llai nag ysgytiad cwarantini. Ac wedi cyfnod hefyd o arbrofi â chwrw di-alcohol Cymru, amheuthun yw darganfod bod enghreifftiau gwych fel Drop Bear Beer yn Abertawe, hefyd ar gael i’w prynu o’u safle gwe. Dwi ’di potelu fy jin eirin, jin cwins a jin eirin tagu ers mis Medi, felly’r unig beth fydd ei angen ei ychwanegu dros rew yw joch da o ddŵr tonig Llanllyr Source o Dalsarn ger Llanbedr Pont Steffan. Ac am ddewis da o ddiodydd ysgafn, trowch at wefan dŵr Radnor Hills, a’u detholiad o ddiod ‘pop’ Heartsease Farm. Byddai’r Cwrw Sinsir Tanllyd yn hyfryd gyda gwasgiad o leim - neu ychwanegwch sudd lemwn a rhew at lasied o’r Blackberry Crush i greu moctel ‘Melys Moes Mwyar’ o fri!

Caws

Ble ma’ dechre, dwedwch, efo nghariad at gaws? Jyst galwch fi’n Mickey Mouse. Dydy'r gaeaf ddim ’run fath heb gosyn o gaws Hafod, Perl Wen neu Perl Las. A rhaid sawru blas tsili Red Devil Caws Eryri, a chwa marchruddygl caws Harlech, ar gracyr halen môr Cradoc’s a Menyn Shir Gâr! Gallen i rannu rhestr faith o ffefrynnau ledled Cymru (sut allen i anghofio am bleserau Cenarth Aur wedi’i doddi â garlleg a rhosmari?), ond gyfeillion, dwi am eich cyfeirio at arbenigwr go-iawn. Wedi cyfnod llwyddiannus diweddar wrth lyw ei stondinau ym marchnadoedd ffermwyr Caerdydd, mae Owen Wyn Davies yn danfon hamperi llawn Gorwydd Caerffili, Halloumi Teifi a chaws gafr Brefu Bach (i enwi ond tri) i bobman ledled Prydain, ynghyd â jamiau chatwadau gan Inner City Pickle, Penylan Preserves a Tŷ Caws ei hun. A sôn am bicls a chatwadau, ystyriwch ddetholiad Dylan’s o Borthaethwy - mae’r picalilli yn fendigedig. Neu trowch at archfarchnad ddigidol Cymru, Blas ar Fwyd o Lanrwst, i archebu llawer o’r cynhyrchion hyn – a chymaint mwy.

Hoffi Coffi?

Fel y canodd Cerys yn Catatonia ‘Deffrwch, Gymry cysglyd, gwlad y gân!', a gyda thri mis o’r gaeaf o’n blaenau, rhaid cael rhywbeth go arbennig i’n denu ni o’n gwlâu. P’run ai ydych chi’n ysu am ‘baned’ ben bore ynteu’n awchu am ‘ddishgled’ go gref, mae 'na gwmnïau te a choffi ardderchog ledled Cymru sy’n gwerthu’n uniongyrchol ar y we. Rhaid cyfaddef mai merch Glengettie ydw i ers yn blentyn, y te ag iddo ‘flas Cymreig’. Ond paned o de cynyddol boblogaidd o Gymru yw Murroughs Welsh Brew Tea. A ble mae dechrau gyda’r dewis helaeth o rostai coffi annibynnol sydd i’w canfod o Fôn i Fynwy? Mae bar coffi Coaltown yn Rhydman gystal ag unrhyw hafan i hipsters yn Oslo, San Francisco neu Melbourne. Dwi’n dal i sawru’r latte surop masarn ges i yno y llynedd gyda halen mwg derw Halen Môn, ond tan y tro nesaf, fe gymera i fagiad o glasur Coaltown, ‘Black Gold’, os gwelwch yn dda. A beth am gwmni Coffi Poblado yn Nyffryn Nantlle? Buon nhw’n arwyr cymunedol am sefydlu clwb coffi a rhedeg lleol (a ioga awyr iach o flaen y caffi) mewn ymateb i’r pandemig. I sbario cael fy llorio’n llwyr gan FOMO, fe gymra i gyflenwad o flend Nadolig, diolch yn fawr. A sôn am Nadolig, ga’th fy nhad flas ar goffi Bore Nadolig Coffi Teifi y llynedd – mae hwnnw hefyd i’w ganfod ar y we. Nac anghofier chwaith am goffi Heartland o Landudno, Gower Coffee o Abertawe, a Hard Lines Coffee Caerdydd – i enwi dim ond rhai!

Cig

Dwi’n siŵr nad oes angen i mi eich atgoffa mai eich cigydd lleol yw’ch cyrchfan cyntaf am y dewis gorau o gig Cymreig. Sôn am arwyr y rheng flaen ar hyd y pandemig, a fu’n asgwrn cefn i gwsmeriaid y ‘stryd fawr’. Parhewch i’w cefnogi ar hyd y gaeaf, da chi - a thrwy hynny, ddiwydiant amaethyddiaeth Cymru. Hoffwn i yn bersonol ddiolch yn fawr i JT Morgan y farchnad ganolog, Oriel Jones a Martin Player yng Nghaerdydd. Ond mae 'na gymaint o gigyddion lleol rhagorol ledled Cymru, yn barod eu croeso a’u cyngor i ni gyd. Os ydych chi hefyd yn chwilio am wasanaeth ar-lein o fri, yna mae gen i argymhellion gwobrwyol ar eich cyfer chi. Mae cwmni Edwards o Gonwy yn cynnig llawer mwy na selsig – yn wir, mae’r siop yng Nghonwy yn haeddu pererindod ynddo’i hun. Gellir dweud yr un peth am siop fferm ystâd Rhug, ar gyrion Corwen, sydd yn fecca i garwyr cig. A rhaid cyfaddef i mi gyffroi yn ddiweddar wrth sylwi ar bost gan Ifor’s Welsh Wagyu ar Instagram, yn hysbysebu blychau i'w prynu yn anrhegion. Os na chlywsoch chi am gig eidion Wagyu Ifor Humphreys o Abermiwl o’r blaen, archebwch fwrdd ym mwyty arobryn Ynyshir pan fydd modd gwneud hynny – neu archebwch un o’i flychau yn anrheg i rywun arall neu i chi eich hun. Tylinir ei fuches lwcus ef â chwrw lleol Monty’s o Drefaldwyn, cyn cyrraedd dwylo’r cogydd medrus Gareth Ward yn Ynyshir. Dwi’n credu i fy adolygiad yng Nghylchgrawn Barn gyfleu’r cyfan a dweud y gwir; ... pan gyrhaeddodd y bara surdoes a’r dripin o saim cig eidion Wagyu, bu bron i mi bêr-lewygu yn y fan a’r lle. Daeth synau o’m pen na ddylid eu clywed yn gyhoeddus, os nad mewn cwmni cytûn. Anghofiwch am Harry a Sally – When Ifor Met Lowri, yn wir!

Melysion

Mae’n amhosib dathlu’r Dolig heb focs o losin wrth law, a 'sdim rhaid teithio i Frwsel neu’r Swistir am felysion o fri sy’n denu’r ebychiad ‘waw!’. Mae ‘fferins nôl mewn ffasiwn’ fel rapiodd Tystion slawer dydd, a ledled Cymru ceir danteithion lu. Ar frig fy rhestr mae cyffug Nadolig Sarah Bunton o Bontarfynach a bytymau siocled anferthol Coco Pzazz o Gaersws. Dwi hefyd yn hynod eiddigeddus o bawb yn Aberystwyth sy’ ’di cael sglaffio brownies crème brûlée gyda’u coffi têc-awê o gaffi Ridiculously Rich by Alana ger Traeth y De. Diolch i’r drefn, mae na siop ym Mae Caerdydd erbyn hyn, yn ogystal â gwasanaeth archebu ar-lein i gael byw’r freuddwyd ‘Alana Môr’! Ac os am ddathlu Calennig mewn ffordd newydd eleni, beth am dro cyfoes ar yr hen arfer Cymreig o ‘wneud cyflaith’? Mae saws caramel hallt Halen Môn o Frynsiencyn yn wych ar eich uwd ganol gaeaf. Neu beth am dywallt caramel hallt rym Barti Ddu ar eich Pwdin Nadolig chi  – un o gynigion gorau Crwst Aberteifi. Ond rhyngthoch chi a fi, cwmni siocled a malws The Mallow Tailor o Aberhonddu sy di cipio ’nghalon (a ’nant melys) i. Roedd derbyn blwch o’u ‘caramallows’ yn rhodd gan ffrind eleni yn bleser pur annisgwyl. Mae’r siocledi amryliw megis marblis seicadelig, ac mae’r blas yn gwbl arbennig.

Straeon cysylltiedig