Pethau i'w gwneud yn y Fenni a'r cylch

Mae'r dref farchnad fywiog hon ar gyrion Parc Cenedlaethol Bannau Brycheiniog, yn cynnig digon o bethau i’w gweld a’u gwneud drwy gydol y flwyddyn. Mae hefyd yn fan cyfleus i ddechrau anturiaethau heb gar, gan ddefnyddio Bws y Bannau Brycheiniog, sy’n cysylltu prif lwybrau cerdded, trefi, pentrefi a mannau i ymwelwyr ar draws y Parc Cenedlaethol. Darllenwch ymlaen i ddarganfod rhai o’r pethau gorau i’w gweld a’u gwneud yn y dref ac o’i chwmpas.

• Ymwelwch â safleoedd hanesyddol: gan gynnwys Amgueddfa a Chastell y Fenni, ac adfeilion atmosfferig Priordy Llanddewi Nant Hodni o’r 13eg ganrif.
• Archwiliwch deithiau cerdded mynyddig: gan gynnwys Mynydd Pen-y-fâl, y Blorens (Blorenge) ac Ysgyryd Fawr.
• Mwynhewch deithiau cerdded ar hyd camlesi a natur: archwiliwch Camlas Sir Fynwy ac Aberhonddu yng Ngweunant Goytre a Chanolfan Ymwelwyr y Gamlas.
• Darganfyddwch dreftadaeth ddiwydiannol: mae taith fer o Y Fenni yn eich arwain at Safle Treftadaeth y Byd Blaenafon.
• Chwaraewch ar gyrsiau golff rhagorol: mae nifer o gyrsiau golff gerllaw – dewch â’ch clybiau gyda chi.
• Profwch fwyd, gwyliau a digwyddiadau gwych: yn ogystal â Gŵyl Fwyd enwog y Fenni, mae’r dref yn llawn bwytai gwych i’w darganfod. Mae Gŵyl Ysgrifennu’r Fenni ym mis Ebrill hefyd yn uchafbwynt blynyddol.

Mae’r Fenni yn enwog am ei gŵyl fwyd flynyddol ym mis Medi, ond mae digon o bethau i’w gweld a’u gwneud drwy gydol y flwyddyn. Dyma enwi ond rhai ohonynt.

Mae canol y dref yn ferw o siopau coffi a bwytai. Am damaid cyflym, ewch i Fig Tree Espresso, sy’n cynnig cacennau cartref i’ch temtio mewn clos bach pert. Neu ewch i The Art Shop and Chapel am brydau blasus o gynhwysion wedi’u cyrchu a’u chwilota’n lleol. Os oes achlysur arbennig i’w ddathlu, teithiwch ychydig allan o’r dref i The Hardwick neu The Walnut Tree am bryd o fwyd arbennig iawn.

Rhowch gynnig ar wir flas lleol yn Sugar Loaf Vineyard, sydd ar lethrau isel mynydd Pen y Fâl, uwchben y dref. Galwch heibio i flasu rhai o winoedd arobryn Cymru, ewch ar daith o gwmpas y gwinllannoedd a mwynhewch y golygfeydd dros Ddyffryn Wysg. Ceir caffi a siop hefyd ar y safle, yn ogystal â bythynnod gwyliau hunanarlwyo os bydd awydd aros yn hirach arnoch.

Wrth deithio tua’r de o Y Fenni, mae Baffle Haus—The Cedars, caffi a siop sydd yn cael eu gyd-berchen gan George North—wedi dod yn hafan groeso i feicwyr o bob cwr, yn lle cyfeillgar i stopio am goffi o safon a bwyd lleol o Gymru.

Os oes un peth yn dda am drefi marchnad, pori siopau annibynnol a stondinau marchnad yw hwnnw. Cynhelir nifer o farchnadoedd wythnosol yn y Neuadd Farchnad Fictoraidd, gan werthu popeth o fwyd a diod a gynhyrchwyd yn lleol i hen greiriau a thrugareddau. Cewch hefyd ddewis gwych o siopau annibynnol fel Broadleaf Books, siop lyfrau ail law yn llond o gyfrolau diddorol, Mockingbird, sy’n llawn o roddion, cardiau a gemwaith unigryw a Cuddle and Cwtch, sy’n gwerthu dillad chwaethus i blant a babanod.

Mae Ffrogmore Street Gallery yn lle perffaith i’r rhai creadigol: cydweithfa o artistiaid sy’n gwerthu gemwaith, gwaith coed, celf a llawer mwy.

Yn ogystal â gwerthu tecstiliau hyfryd, mae Black Mountain Fabrics yn cynnal gweithdai crefft rheolaidd sy’n addas i unrhyw un sy’n awyddus i roi cynnig ar rywbeth newydd.

Wedi’i leoli mewn tŷ tref o’r 16eg ganrif, mae The Art Shop yn llawn dop o ddeunyddiau celf o bob math. I fyny’r grisiau, mae’r oriel yn arddangos arddangosfeydd bach bendigedig sy’n newid yn rheolaidd.

Mae Neuadd y Farchnad hyfryd y dref yn sicr werth crwydro drwyddi. Yn agor sawl gwaith yr wythnos gyda marchnadoedd amrywiol, mae bob amser rywbeth i ddal eich llygad. Cynhelir y Farchnad Ffermwyr ar bedwerydd dydd Iau pob mis drwy gydol y flwyddyn, mae'n llawn cynnyrch lleol o’r safon orau.

Gwnewch y mwyaf o’r cefn gwlad gan ymweld â Chanolfan Groeso Glanfa a Chamlas Goetre. Dyma fan cychwyn gwych i fynd am dro neu ar gefn beic ar hyd Camlas Sir Fynwy ac Aberhonddu a thrwy’r caeau a’r coetiroedd o’i chwmpas. Neu gallwch logi canŵ neu fad camlas i deithio ar y dŵr. Mae yma gaffi clyd hefyd am damaid wedi’r crwydro.

Ychydig i ffwrdd o’r Fenni mewn car, mae adfeilion Priordy Llanddewi Nant Hodni sy’n llawn awyrgylch. Fe’i hadeiladwyd yn y 13eg ganrif ar safle eglwys hŷn, ac mae’r olion yno heddiw yn dyst i ganrifoedd o wrthdaro a therfysg gwleidyddol, o wrthryfel Cymru yn y 15fed ganrif dan Owain Glyndŵr i Harri VIII yn diddymu’r mynachlogydd. Er gwaethaf yr holl ddrama, mae’r ffenestri a’r mynedfeydd bwaog sydd ym Mhriordy Llanddewi Nant Hodni o hyd yn dal i’n hatgoffa’n bwerus o'r Gymru ganoloesol.

Gweler y erthygl yma i weld rhagor o gestyll ym Mhannau Brycheiniog
 

Ychydig o daith o’r Fenni mae tref Blaenafon. Arferai fod tirwedd brysur o fwyngloddiau a ffowndrïau yno a gynhyrchai llwythi sylweddol o ddur a glo, ond erbyn hyn mae’n dyst i dreftadaeth ddiwydiannol Cymru. Er mwyn cael profiad go iawn o fywyd glöwr, ewch i Big Pit Amgueddfa Lofaol Cymru, ein hamgueddfa lofaol genedlaethol sydd wedi ennill sawl gwobr. Teithiwch 300 troedfedd i lawr i’r pwll yng nghwmni cyn-löwyr i glywed hanesion y rheini a arferai weithio yn y twneli tywyll hyn o dan y ddaear. Chewch chi ddim llawer o brofiadau dyfnach na hyn mewn amgueddfa.

Peidiwch ag anghofio’ch clybiau. Mae’r cefn gwlad toreithiog o amgylch y Fenni yn gartref i nifer o gyrsiau golff gwych. Cwrs parcdir aeddfed 18 twll yw Clwb Golff Sir Fynwy, a’r Blorens, Pen y Fâl ac Ysgyryd Fawr yn y cefndir, ac yn Wernddu mae cwrs naw twll taro a phytio, maes ymarfer golff, a chwrs 18 twll. Mae yno hefyd gwrs arbennig Rolls of Monmouth, yn swatio mewn cymoedd heb fod yn bell o’r dref.

 Cerwch am dro drwy Arddoedd hyfryd Linda Vista yn y dref. Mae’r gerddi’n llawn rosod a rhaeadrau creigiog – ac mae maes parcio am ddim yn syth drws nesaf, sy’n gwneud ymweliad yn hawdd ac yn hamddenol.

Yn agos i’r dref mae tair o’r llwybrau cerdded gorau ger Y Fenni – Mynydd Pen‑y‑fâl, Blorens ac Ysgyryd Fawr – ffefrynnau i gerddwyr sy’n chwilio am olygfeydd mynyddig godidog.

O'r tri, Mynydd Pen‑y‑fâl yw’r unig fynydd go iawn – yn berffaith i’r cerddwyr cadarn. Mae taith chwe milltir Countryfile Magazine o faes parcio Llawenarth yn mynd â chi i’r copa drwy goedwigoedd a rhostiroedd hardd. Mae copa Blorens yn llawer mwy hygyrch – mae ffordd gymharol hir a throellog yn mynd i’r brig – ond paid â cholli’r daith gerdded o dan goed ffawydd i’r Punch Bowl, llyn hudolus cudd sy’n sefyll allan ym mhob tymor.

Mae Ysgyryd Fawr yn llai ond yn finiog a dramatig ei siâp, gyda llwybrau sy’n hawdd i blant. Mae’r golygfeydd o’r copa yn syfrdanol: ar ddiwrnod clir gallwch weld dros y Fenai, tuag at y Malverns ac ymhellach fyth.

I’r rhai sy’n chwilio am antur hirach, mae’r Three Castles Walk yn cynnig taith gerdded 19 milltir (30 cilometr) o amgylch cestyll Normanaidd anghysbell Ynysgynwraidd, Y Grysmwnt a Castell Gwyn, a adeiladwyd i warchod y ffin. Mae’r daith yn crwydro drwy hen bentrefi a thiroedd amaethyddol llawn bywyd gwyllt, gyda golygfeydd eang dros Sir Fynwy sy’n aros yn y cof.

Ychydig filltiroedd i lawr y ffordd, mae tref hardd Crucywel. Enillodd Wobr Stryd Fawr Prydain 2018, a’i stryd fawr fywiog yn llond o siopau annibynnol a bwtîcs. Ewch i Ystâd Glan-wysg (sef lleoliad gŵyl gerddoriaeth flynyddol Green Man) i fynd am dro ar hyd y Llwybr Caniataol, cael taith o’r Ystâd a’r Casgliad Derw hanesyddol, neu weld y Ffair Ystâd boblogaidd a Gardd Agored yr NGS a gynhelir bob mis Mai.

Ar ôl diwrnod llawn hwyl yn archwilio’r ardal, byddwch eisiau llety ymlaciol. O’r gwesty cain 4* Angel Hotel, sydd wedi ennill gwobr aur, a Gwesty’r Fenni yng nghanol y dref, i fythynnod hunanarlwyo clyd, a llety glampio moethus yn y cefn gwlad, fe welwch amrywiaeth eang o opsiynau llety i weddu i bob cyllideb.