Grym y goresgynwyr

Ac yntau’n frenin yn anterth ei rym, roedd Edward I am ddangos i’r Cymry mai ef oedd yn deyrn drostynt. I wneud hynny fe gododd gadwyn o gestyll cadarn, yn rhybudd i Gymry’r Canol Oesoedd fod yn rhaid iddynt ufuddhau iddo.

Adeiladodd Edward Gastell Caernarfon yn y 1280au, oddeutu’r un pryd â dau o’i gestyll mawr eraill yn Harlech a Chonwy. Gyda’i gilydd roeddent yn aruthrol o ddrud – 90 y cant o gyllid y wlad mewn blwyddyn. Roedd am i bawb wybod ei fod yn frenin diwylliedig a chyfoethog.

Pensaer o fri

I wneud y gwaith, byddai’n rhaid cael rhywun gwell na chriw cyffredin o adeiladwyr – felly galwodd Edward am ŵr o’r enw Jacques de Saint-Georges d’Espéranche o Safwy ger Llyn Genefa, pensaer milwrol mwyaf y cyfnod. Addurnwyd muriau cadarn a thyrau wythonglog Castell Caernarfon â gwahanol resi o gerrig calch a thywodfaen, cafwyd yr arlunydd a addurnodd Neuadd Westminster i baentio murluniau y tu mewn i’r castell, a rhoddwyd gwydr yn y ffenestri. Cynigwyd pob cyfleuster modern yn y castell hefyd, megis ystafelloedd ymolchi, toiledau a dŵr tap.

Serch hynny, prif swyddogaeth y castell oedd creu argraff a chodi braw, a thawelu unrhyw Gymry a fynnai herio awdurdod y brenin. Yn amddiffyn y brif fynedfa, Porth y Brenin, roedd pont godi fawr a chwe phorthcwlis, yn ogystal ag agenau saethu, tyllau sbecian a thyllau llofruddio y byddai amddiffynwyr y castell yn eu defnyddio i daflu pethau annymunol ar ben unrhyw ymosodwyr.

View of the inside of Caernarfon Castle, with grass and towers in the foreground and the sea in the background
Castell Caernarfon, Gwynedd

Yn bwrw cysgod o hyd

Erbyn heddiw, mae’r castell a gododd y Saeson yn un o drysorau pensaernïol mwyaf Cymru. Wrth i chi gerdded at y castell gallwch ddychmygu mor fygythiol y byddai wedi bod yn y canol oesoedd. Mae’n bwrw cysgod dros aber Afon Seiont a thref Caernarfon i gyd, lle mae bellach rhwydwaith o strydoedd o’r 17eg ganrif a’r 18fed ganrif o fewn y muriau canoloesol.

Pan gamwch i mewn i’r castell, fe ryfeddwch mor fawr yw’r adeilad, a chymaint ohono sydd wedi goroesi. Cewch rwydd hynt i grwydro yma ac acw, i edmygu’r olygfa o Gaernarfon o ben Tŵr yr Eryr, neu ddringo’r grisiau troellog i gael gwell golwg ar y llecyn glaswelltog lle cafodd Charles ei arwisgo yn Dywysog Cymru ym 1969.

Y Celtiaid a’r Rhufeiniaid

Ceir mwy o drysorau hanesyddol y tu hwnt i gyrion dref. Mae pobl wedi byw yn y rhanbarth o amgylch Caernarfon ers oes y Celtiaid, a daeth y Rhufeiniaid i gipio’r lle oddeutu 70 mlynedd Oed Crist. Ar ben bryn i’r dwyrain o’r castell saif adfeilion Caer Rufeinig Segontium, a sefydlwyd tua 77 OC i ddal tua mil o droedfilwyr. Meddiannwyd y safle am oddeutu tair canrif. Mae modd gweld cynllun llawr y rhan helaeth o’r adeiladau hyd heddiw.

Am brofiad hollol wahanol, ewch i ganol yr holl wyrddni Gelli Gyffwrdd, rhyw dair milltir i’r gogledd-ddwyrain o’r dref. Dyma barc antur yn yr awyr agored gyda thrên gwyllt ecogyfeillgar, cychod bach, saethyddiaeth, gwifrau gwib, cuddfannau yn y coed ac ysgubor fawr i chwarae ynddi. Mae plant wrth eu bodd yma.

Related stories