Cipio'r castell

Comisiynwyd gorthwr Tŵr Mawr Cas-gwent gan Gwilym Goncwerwr prin flwyddyn ar ôl Brwydr Hastings, gan olygu mai Castell Cas-gwent yw’r castell cerrig ôl-Rufeinig hynaf sydd wedi goroesi ym Mhrydain. Yna daeth tri chyfnod adeiladu pwysig. Uwchben Afon Gwy, roedd ei safle’n strategol dros ben. Mae croeso i chi alw draw i ochr Lloegr o’r afon, a’r golygfeydd oddi yno’n wefreiddiol.

view of interior of castle courtyard viewed from height.
A view of Chepstow showing the castle and houses of the town.

Castell Cas-gwent

Troedio’r stryd fawr

Ystyr enw Saesneg Cas-gwent, sef Chepstow, yw marchnadfa mewn Hen Saesneg, ac mae’n dal i fod yn lle gwych i siopa. Mae yno ddigonedd o fwtîcs annibynnol i’ch temtio ymhlith yr adeiladau Sioraidd a Fictoraidd golygus yng nghanol y dref. Cafodd y dref hefyd ailddatblygiad sydd wedi ennill gwobrau, gan ychwanegu ardaloedd da i gerddwyr yn unig, wedi’u haddurno â cherfluniau a waliau cerrig a ysbrydolwyd gan chwedlau lleol.

Cerdded y muriau

Yn rhan o Fur Porthladd Cas-gwent, a adeiladwyd yn y 13eg ganrif, arferai fod prif glwyd a phorthcwlis, lle byddai casglwyr tollau yn mynnu trethi gan unrhyw un a ddeuai â nwyddau i’r dref. Mae’r glwyd sydd yno heddiw’n gymharol ifanc – dim ond 500 mlwydd oed – ac erbyn hyn gallwch gerdded trwodd am ddim, beth bynnag fyddwch chi’n ei gario.

Remains of stone, medieval town wall.

Wal Borthladd Cas-gwent, Cas-gwent, Sir Fynwy

Archwilio’r gorffennol

Ar Stryd y Bont, ger y castell, mae Amgueddfa Cas-gwent. Mae’r tŷ tref Sioraidd sylweddol hwn yn llawn arddangosiadau sy’n datgelu hanes Cas-gwent ac Afon Gwy. Fe welwch ffotograffau ac arteffactau mewn perthynas â physgota, y fasnach win ac adeiladu llongau, a phaentiadau gan artistiaid a fu’n teithio  trwy lecynnau mwyaf rhamantus Dyffryn Gwy yn y 18fed a’r 19eg ganrif.

Croesi’r bont

Mae’r bont ffordd Rhaglywiaeth drawiadol hon yn cario traffig o Gas-gwent i Swydd Gaerloyw ers 1816. A chanddi bileri anferth a phum bwa o haearn bwrw crwm prydferth ar eu pennau, mae’n croesi un o’r darnau mwyaf llanwol o afon yn y byd. Rhwng penllanw a distyll, gall Afon Gwy ostwng bron 15 metr.

A landscape image of plants in the foreground and a bridge over the River Wye in the background
White building on the river bank with hills in the background

Yr Afon Gwy, Cas-gwent

Mynd i’r eglwys

Eglwys Priordy’r Santes Fair yw’r esiampl gynharaf o bensaernïaeth Romanésg yng Nghymru. Wedi’i sefydlu yn yr 11eg ganrif yn rhan o briordy Benedictaidd, mae’n debyg o ran oedran i orthwr Normanaidd Castell Cas-gwent. Fe’i newidiwyd dros y canrifoedd, ond mae’r bwa tywodfaen wedi’i addurno’n gywrain sydd dros ddrws y gorllewin yn ddigamsyniol Normanaidd.

Cerdded Dyffryn Gwy

O faes parcio Castell Cas-gwent, mae Taith Dyffryn Gwy yn daith 17 milltir gyda chyfeirbwyntiau sy'n crwydro’r holl ffordd i Drefynwy drwy Afon Gwy Isaf. Byddwch yn teithio trwy dirwedd o geunentydd coediog a glannau glas sydd yn Safle o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig ac yn Ardal o Harddwch Naturiol Eithriadol. Buan y gwelwch pam yn union y mae’r ardal hon yn denu ymwelwyr ers canrifoedd.

Bigsweir Bridge spanning the River Wye with grass and trees on the river banks.

Pont Bigsweir, Dyffryn Gwy

Mynd i’r rasys

Ydych chi’n teimlo’n lwcus? Yng nghartref enwog Grand National Cymru, a gynhelir bob mis Rhagfyr, mae Cae Rasio Cas-gwent yn cynnal diwrnodau rasio cyffrous drwy gydol y flwyddyn. Dyma le poblogaidd hefyd am adloniant a cherddoriaeth fyw.

Chepstow racecourse
Racecourse viewed from seats near barrier.

Cae Rasio Cas-gwent

Cael eich ysbrydoli yn Abaty Tyndyrn

Mae adfeilion rhamantus Abaty Tyndyrn llai na chwe milltir o ganol Cas-gwent ar gefn beic, mewn bws neu gar. A hwythau’n enwog am ysbrydoli’r bardd William Wordsworth, mae adfeilion yr Abaty Sistersaidd hwn yn lle hudolus o hyd. Am y gorau o’r golygfeydd, ewch i Lwybr Clawdd Offa a dringo i ' Bulpud y Diafol'. Yn ôl y chwedl, defnyddiodd Satan ei hun y brigiad creigiog hwn uwchben yr Abaty wrth geisio temtio’r mynachod yn y cwm islaw i droi cefn ar eu dyletswyddau sanctaidd.

Exterior view of Tintern Abbey, Monmouthshire, in Autumn.
Tintern Abbey interior, views of abbey window archways

Abaty Tyndyrn 

Straeon cysylltiedig