Yn dilyn darllediad llwyddiannus y gyfres Autumnwatch yn Nhachwedd 2020, mae’r BBC wedi cadarnhau y byddant yn dychwelyd i CDA ar gyfer fersiwn aeafol y gyfres.

Mae canolfan addysg amgylcheddol CDA wedi ei dewis unwaith eto yn un o’r safleoedd ar gyfer rhaglenni gaeaf y gyfres fyw sy’n canolbwyntio ar wyddoniaeth a natur, gan fwrw golwg ar gynefinoedd rhai o rywogaethau trawiadol y DU i gynulleidfaoedd ledled y wlad.

Mae gofalu am a pharchu ein hamgylchedd yn parhau i ddringo’r agenda byd-eang, ac mae CDA a Biosffer UNESCO Dyfi yn ymgorfforiad o dwristiaeth amgylcheddol a chynaliadwy.

Mae’r manteision amgylcheddol a ddaeth o gyfyngiadau symud ledled y byd yn 2020 wedi cael sylw mawr, o lai o draffig a thagfeydd i lai o sbwriel mewn mannau gwledig. Mae pobl hefyd wedi ymddiddori mwy yn eu cyffiniau a bywyd gwyllt wrth iddynt archwilio eu hardaloedd lleol. Daeth hyn â thwristiaeth gynaliadwy a chyfrifoldeb amgylcheddol yn fwy amlwg i feddyliau pobl.

Daeth bod yn sensitif i’n heffaith ar y lleoliadau y byddwn yn ymweld â hwy yn flaenoriaeth i lawer. Rydym yn deall ein lles meddyliol a chorfforol yn well, a’r manteision o gael cysylltiad cryf â byd natur.

Ar gyfer ymwelwyr y dyfodol, mae gan ganolbarth Cymru lawer iawn o brofiadau a gweithgareddau i goleddu’r cysylltiadau hyn gyda’r amgylchedd naturiol. Pan fydd modd mwynhau ymweld â chymunedau gwledig unwaith eto, ewch i ymweld â rhai o’r safleoedd twristiaeth cynaliadwy hyn:

Canolfan y Dechnoleg Amgen

Pan fydd hi’n ddiogel i deithio eto, rhaid dechrau wrth gwrs gydag ymweliad â safle prif ffocws Winterwatch, Canolfan y Dechnoleg Amgen (CDA).

Wedi ei lleoli ar droed mynyddoedd de Eryri, yn rhan ogleddol Biosffer Dyfi, mae CDA yn ganolfan ecolegol fyd-enwog sy’n cynnig atebion ymarferol ar gyfer dyfodol cynaliadwy.

Gynt yn chwarel lechi ddiffrwyth, mae tîm CDA wedi rheoli adfywiad y safle, ac wedi datblygu gerddi a choetir i ddarparu cynefinoedd i fywyd gwyllt, sy’n ffynnu yno. 

Yn 2021 bydd CDA yn lansio profiadau diwrnod gwahanol y gellir eu harchebu ymlaen llaw, yn seiliedig ar amrywiaeth o themâu bywyd gwyllt. Gallwch roi cynnig ar arddio neu gael diwrnod ‘gwyllt’ ar daith deuluol fel Ditectif Natur.

building with pitched roof, almost camouflaged, set in among green leafed trees and with green mountains in the background
Adult and child in gardens of the Centre for Alternative Technology, looking at an information display board. A wooden building to the left of them has solar panels on the roof

Canolfan y Dechnoleg Amgen, Machynlleth, Canolbarth Cymru 

Barcutiaid coch ar Fferm Gigrin, Rhaeadr Gwy

Un o lwyddiannau mawr cadwraeth yng Nghymru oedd ailgyflwyno’r barcud coch. Bron â diflannu’n llwyr o bobman ym Mhrydain, gwnaethant oroesi, o drwch blewyn, mewn llecynnau diarffordd yng nghanolbarth Cymru. Y dyddiau hyn, maent yn olygfa gyffredin – ond byth yn ddinod – ledled canolbarth a gorllewin Cymru. I’w gweld ar eu gorau, mae’r bwydo beunyddiol ar Fferm Gigrin, sy’n digwydd bob prynhawn heblaw am Ddydd Nadolig (pan nad oes cyfyngiadau Covid-19 mewn grym), yn denu hyd at 600 o’r adar syfrdanol hyn yn ogystal â chriw o fwncathod a chigfrain.

Barcud coch yn hedfan
Hides at Gigrin Farm.

Barcud Coch yn fferm Gigrin, Rhaeadr Gwy

Gwarchodfa Natur Pwll Fferm Hafren

Gwarchodfa Natur drefol yw Pwll Fferm Hafren ble y gall planhigion ac anifeiliaid fyw’n ddiogel, er gwaetha’r ystâd ddiwydiannol brysur sydd o’u cwmpas. Cafodd llawer o rywogaethau amrywiol eu denu at y cartref newydd yma. Mae llwybrau pren troellog yn mynd ag ymwelwyr ar daith anhygoel o gwmpas y warchodfa; yn sefyll uwchben pyllau a thiroedd gwlyb, corsiog llawn o fursennod, gweision y neidr, brogaod, madfallod dŵr a llyffantod duon.

Tua diwedd y gwanwyn a dechrau’r haf daw adar magu megis Cwtieir, Ieir Dŵr, Hwyaid Gwyllt, Gwyachod Bach a Breision y Cyrs i ymgartrefu o amgylch y pwll, y corsydd a’r gwelyau cors a grëwyd yn arbennig yn y warchodfa.

Gwarchodfa natur RSPB Ynys-hir

Mae milltiroedd o lwybrau a saith cuddfan gwylio i’w mwynhau yn Ynys-hir, safle sydd wedi ennill gwobr Ramsar, Natura 2000 a statws Safle o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig. Mae’n noddfa ar gyfer gwylio adar, a gellir gweld amrywiaeth o rywogaethau o wahanol orsafoedd bwydo. Mae’r amrywiaeth o gynefinoedd yn sicrhau bod gwahanol adar i’w gweld ym mhob ardal, a gellir mwynhau teithiau cerdded pleserus ar hyd y llwybrau dirifedi drwy gydol y flwyddyn.

View from a hide at RSPB Ynys-hir Reserve

Gwarchodfa natur RSPB Ynys-hir

Bwlch Nant yr Arian

Saif Canolfan Ymwelwyr Bwlch Nant yr Arian ym mhen dyffryn dramatig Melindwr gyda golygfeydd syfrdanol o Fae Ceredigion a Mynyddoedd Cambria. Mae’n safle bwydo’r Barcud Coch gyda llwybrau awyr agored niferus sy’n addas i bawb.

Caiff y barcutiaid coch eu bwydo bob dydd ger y llyn ym Mwlch Nant yr Arian. Mae’r Llwybr Barcud (llwybr hwylus o gwmpas y llyn) a’r caffi yn cynnig golygfeydd anhygoel o’r wledd hon i’r llygaid. Hefyd mae cwt cudd ger y safle i wylio’r adar yn cael eu bwydo.

Gall ymwelwyr ddisgwyl gweld cymaint â 150 barcud yn dod i gael eu bwydo – ac yn aml gwelir mwy yn ystod misoedd y gaeaf. Adar lleol ydynt ar y cyfan sy’n dod i gael eu bwydo o fewn pellter o 10 milltir.

Barcud coch yn hedfan dros lyn, yn cael ei lun wedi tynnu gan grŵp o bobl.

Bwlch Nant yr Arian

Profiad Hebogyddiaeth Cymru, Powys

Pan fydd yn ddiogel gwneud hynny, bydd ymweliad â’r profiad hebogyddiaeth, sydd wedi ennill gwobrau, i ddysgu am adar ysglyfaethus yng nghanolbarth Cymru yn brofiad werth ei gael. Mae gan Iolo Williams gysylltiadau cryf gyda’r sefydliad ac mae’n cynnal dyddiau profiad i westeion pan fo hynny’n bosibl. Mae’r sefydliad yn gartref i amrywiaeth o adar yn cynnwys rhywogaethau o Walch y Môr, Hebog Tramor, Bwncath, Gwalch Glas, Gwalch Marthin, Boda Tinwyn, Cudyll Bach a Barcud Coch.

Mae Profiad Hebogyddiaeth Cymru bron yn ei 19fed blwyddyn ac mae’n falch o allu darparu gweithgareddau awyr agored un i un i bob oedran a hynny yn swatio o fewn 120 erw o Ddyffryn Dyfi hyfryd gyda golygfeydd rhyfeddol o Fynyddoedd Cambria a mynyddoedd Eryri.

Gwarchodfa Natur Genedlaethol Coed Rheidol

Mae Coed Rheidol tua 12 milltir i’r dwyrain o Aberystwyth. Mae ar ddwy lan i fyny’r Afon Rheidol, a’r lan i lawr yr afon ym Mhontarfynach. Mae hwn yn goetir ysblennydd o dderw di-goes hynafol, sy’n cael ei amddiffyn yn bennaf oherwydd ei fod mor anhygyrch, ac sy’n crogi’n simsan ar geunant Afon Rheidol.

Mae’r glawiad uchel, naturiol a’r microhinsawdd lleol wrth droed y ceunant cul yn cyfrannu i’r lleithder uchel, ac o ganlyniad y doreth o blanhigion anflodeuol – mwsog, llys yr afu, cen a rhedyn.

Mae ochrau serth y dyffryn yn golygu fod ymwelwyr yn aml yn cael golwg o frig y coed i mewn i’r goedwig i weld y trigolion nodweddiadol hynny o goedwigoedd derw Cymru, y tingoch, y gwybedog brith a thelor y coed, ynghyd â’r titw tomos las a’r titw mawr.

Coedwig a llwybr cerdded ym Mhontarfynach, Ceredigion
Green mountain views at Devil's Bridge.

Taith natur ym Mhontarfynach a golygfa o Goed Rheidiol, Ceredigion, Canolbarth Cymru 

Ymddiriedolaeth Natur Gogledd Cymru

Mae Ymddiriedolaeth Natur Abercorris yn un o 36 yng ngogledd Cymru, ac mae ei haelodau a’i gwirfoddolwyr yn cysylltu safleoedd bywyd gwyllt ledled Cymru ac yn ysbrydoli cymunedau lleol a phobl ifanc i ofalu am fywyd gwyllt yn eu hardal.

Ei neges yw dod â gwerth bywyd gwyllt i gymunedau lleol, gan ddangos fod tirwedd sy’n gysylltiedig yn naturiol er lles i fywyd gwyllt a chymdeithas. Drwy gyfrwng digwyddiadau addysgiadol, teithiau cerdded a sgyrsiau gan arbenigwyr lleol, mae Ymddiriedolaeth Natur Gogledd Cymru yn addysgu ei hymwelwyr am amddiffyn a meithrin y bywyd gwyllt sydd o’u cwmpas.

Prosiect Gweilch Dyfi

Mae Prosiect Gweilch Dyfi yn un o brosiectau blaengar Ymddiriedolaeth Natur Maldwyn sydd wedi’i leoli yng ngwarchodfa Cors Dyfi ger Machynlleth ar arfordir gorllewinol canolbarth Cymru.

Yn 2007 codwyd llwyfan ar gyfer y gweilch yng ngwarchodfa Cors Dyfi mewn ymateb i’r niferoedd cynyddol o weilch a welwyd bob gwanwyn a hydref ac mae tîm Gweilch Dyfi wedi bod yn gweithio i’w hamddiffyn ac i ofalu amdanynt ers hynny.

Mae Ymddiriedolaeth Natur Maldwyn yn ymgymryd â phrosiectau cadwraeth, yn cynnwys prosiectau “arwynebedd mawr” megis Prosiect Pumlumon, i greu ac i adfer cynefinoedd ar gyfer bywyd gwyllt, er mwyn sicrhau y bydd gan greaduriaid gwyllt y sir fannau diogel i fwydo, cysgodi a bridio.

Ar hyn o bryd, oherwydd cyfyngiadau Covid-19, mae llawer o’r gweithgareddau hyn wedi’u gohirio – felly edrychwch ar y cyfyngiadau diweddaraf cyn teithio, ac os nad oes modd ymweld ar hyn o bryd dewch nôl pan fydd yn ddiogel – mae’n sicr yn werth aros.

Straeon cysylltiedig