Boed yn cyrraedd ar fws, trên, neu wedi gyrru’r holl ffordd, dewch â’ch ’sgidiau cerdded a siwt nofio gyda chi – a’ch hoff wisg i greu argraff, rhag ofn.

Diwrnod 1 - Aberystwyth i Fynyddoedd Cambria

Dechreuwch eich gwyliau â chwistrelliad o ddiwylliant caffis Aberystwyth. Wedi nofio ben bore – ar draethau’r dref, neu Borth neu Clarach i rai fwy profiadol – bydd angen dadebru â phaned o goffi neu de Cymreig.

Anelwch am Medina, Agnelli’s neu Ultracomida – neu beth am fynd am dro ar hyd y prom gyda diod poeth o'r Hut. Yna, i baratoi ar gyfer y diwrnod o eich blaen, rhowch amser i fwynhau brecwast mawr. Rhowch gynnig i Sophie’s, sydd wedi'i lleoli yng nghanol y dref.

Torth o fara surdoes ar werth mewn siop
Tomatos coch, melyn a gwyrdd mewn bocsys ar silff
Interior of restaurant

Medina, Aberystwyth

Cyn symud ymlaen i ogledd y fro, oedwch yn gyntaf ar fryn Penglais; dewiswch rhwng ymweliad â Chanolfan Gelfyddydau Aberystwyth, neu bererindod i Lyfrgell Genedlaethol Cymru. Yno ceir 6.5 miliwn o gyfrolau, mapiau a llawysgrifau, a hefyd yr Archif Sgrin a Sain. Yn gartref i rai o lawysgrifau cynharaf yr iaith Gymraeg, gan gynnwys Llyfr Du Caerfyrddin, cynhelir hefyd arddangosfeydd celf gan fawrion y genedl - yn artistiaid cyfoes a hanesyddol Cymru.

Arwydd lechen Llyfrgell Genedlaethol Cymru gyda pherson yn eistedd yn y cefndir
Wal garreg hynafol Llyfrgell Genedlaethol Cymru

Llyfrgell Genedlaethol Cymru, Aberystwyth

Gan ddilyn llwybr chwedlau a straeon gwerin, anela nesaf i Borth a darganfod ei chysylltiad â hanes enwog Cantre’r Gwaelod. Yn dibynnu ar yr adeg o’r flwyddyn a chyflwr y llanw, mae’n bosibl weithiau gweld olion y goedwig suddedig sy’n dyddio’n ôl tua 4,500 o flynyddoedd.

Ar gyrion Cors Fochno, y gors fawn 5,500 oed ger y Borth, saif twyni tywod trawiadol Ynyslas. Mae’r ddwy ardal yn rhan o Warchodfa Natur Genedlaethol Dyfi, lle cei di ddigonedd o lwybrau cerdded a natur ynghyd â golygfeydd godidog dros aber Dyfi a Bae Ceredigion.

olion coedwig a foddodd ar y traeth gyda fachlud haul yn y cefndir

Cantre’r Gwaelod, Borth

Wedi chwa o awyr iach, anelwch am Eglwysfach a pharatowch am wledd a hanner ym mwyty Ynyshir. Cipiodd y cogydd Gareth Ward a’i dîm ddwy seren Michelin eleni am eu hud a’u lledrith yn y gegin. Disgwyliwch brofiad sy’n cyfuno clwb nos bywiog a 35 cwrs o seigiau eithriadol, nifer ohonynt yn cyfuno cynnyrch lleol wedi’u cyfuno â blasau Dwyreiniol. Ond os na fyddwch wedi archebu bwrdd fisoedd lawer o flaen llaw, peidiwch digaloni. Yn hytrach, galwch heibio lleoliad Cysylltiedig Ynyshir, Gwen, a leolir ym Machynlleth. Yn berchen gan cogydd Ynyshir, Gareth Ward, mae Gwen yn fwyty clyd 8 sedd gyda bwydlen blasu 10 cwrs. Ac bar gwin lle gallwch alw i fewn heb orfod archebu lle.

Y cogydd Gareth Ward yn paratoi pryd.
Tu allan i fwyty gyda llety.
three chefs preparing food.

Gwesty a Bwyty Ynyshir, Eglwys Fach, Machynlleth

Gwnewch y mwyaf o’ch ymweliad ag ardal ehangach Mynyddoedd Cambria wrth drefnu llety yng ngwesty’r Hafod, Pontarfynach. Fel ei frawd-westy, Cross Foxes ger Dolgellau, dyma hafan gysurus sy’n cyfuno croeso cynnes â chyffyrddiadau cyfoes Cymreig.

Cilycwm, Llanymddyfri ym Mynyddoedd Cambria

Mynnwch beint o gwrw Mantle o Geredigion wrth y bar, a suddwch i’r soffa melfed felen ger y tân. Dyma’r lleoliad perffaith i ymlacio ar ôl crwydro Cwm Rheidol a choncro mynydd Pumlumon, neu ryfeddu wrth farcutiaid cochion Bwlch Nant yr Arian. Rhwng Goginan a Phonterwyd, mae’r ganolfan ymwelwyr yno yn cynnig llwybrau cerdded a beicio mynydd di-ri.

Beiciwr mynydd yn Nant yr Arian. Mae'n gwisgo cot wyrdd a throwsus glas.
Barcud coch yn hedfan dros lyn, yn cael ei lun wedi tynnu gan grŵp o bobl.

Bwlch Nant yr Arian

Os nad wyt ti’n barod am noson gynnar eto, cer draw i safle Dark Sky Discovery, Y Bwa. Mae’n lle gwych i selogion seryddiaeth profiadol ac i’r rhai sy’n dechrau archwilio awyr y nos fel ei gilydd. Mae’r bwa carreg o’r ddeunawfed ganrif hefyd yn gefndir perffaith ar gyfer ffotograffiaeth nos.

Galli di aros cyhyd ag y mynni, boed hynny i fwynhau taith gerdded dan olau’r lleuad, chwilio am fywyd gwyllt nosol neu wylio’r haul yn codi dros Fynyddoedd Cambria. Mae’n ffordd hudolus o gloi diwrnod yng nghanol un o dirweddau mwyaf arbennig Cymru.

Porth cerrig bwaog dros ffordd gul dan eira yn y nos. Mae’r sêr yn disgleirio yn yr awyr dywyll.

Y Bwa, Ceredigion

Cyn gadael, profwch wefr rhaeadrau Pontarfynach sydd i’w canfod gamau’n unig o’r gwesty. Unwaith eto, mae’r bont yn destun i un o chwedlau enwocaf Cymru – am ferch sy’n trechu’r diafol, er mawr lawenydd.

Cwpl yn sefyll ar bont bwa gwyrdd yn edrych allan ar raeadr. Mae coed hydrefol o'u hamgylch.

Rhaeadr Pontarfynach, Ceredigion

Diwrnod 2 - Pontarfynach i Aberystwyth

Wedi noson dda o gwsg a brecwast mawr Cymreig, gwnewch eich ffordd i gyfeiriad Pontarfynach. Ychydig filltiroedd uwch ‘pentre’r beirdd’, Ffair Rhos, profwch lonyddwch Llynoedd Teifi. Mae’r pellaf ohonynt, Llyn Egnant, yn atyniad i bysgotwyr a nofwyr gwyllt. Yna ychydig yn nes at Bontarfynach, mae olion abaty Ystrad Fflur – canolfan ddiwylliannol i’r Cymry ers dyddiau’r Arglwydd Rhys. Yno, yn ôl yr hanes, o dan yr ywen yn y fynwent mae bedd un o feirdd mwyaf Cymru, Dafydd ap Gwilym. Yn leoliad braf i fyfyrio, a dod ’nôl at eich coed, does dim rhyfedd i’r llecyn heddychlon hwn ysbrydoli beirdd di-ri.

Bedd lechen Dafydd Ap Gwilym gydag ysgrifen wedi'i cherfio ynddi
Gatiau haearn wedi'u haddurno â symbolau Celtaidd. Mae drws abaty Ystrad Fflur tu ôl i'r giât.

Abaty Ystrad Fflur, Ceredigion

Cyn dychwelyd i fwrlwm Aberystwyth, cer i ganolfan y ‘gorllewin gwyllt’. Mae Tregaron yn batrwm o dref marchnad bywiog, ac wrth ei galon mae’r Talbot, sef tafarn-fwyd a gwesty o fri. Mynnwch stecen a sglodion gyda’r gorau yng Ngheredigon gan y cogydd lleol Dafydd Watkin, a hyfforddodd dan adain Marco Pierre White yn Llundain. 

Am ddarn o grefft Gymreig wirioneddol arbennig, galwa heibio Canolfan Aur Cymru Rhiannon. Yma, caiff gemwaith hardd ei greu o aur Cymreig pur ac aur Cymreig cymysg. Mae eu gwaith wedi’i gomisiynu gan aelodau o’r teulu brenhinol, llywodraethau ac archesgobion, ac mae hyd yn oed wedi ymddangos ar stampiau cenedlaethol Cymru. Gelli hefyd weld y gemwaith yn cael ei greu â llaw yn y gweithdy ar y safle.

Os wyt ti’n awyddus i grwydro’r awyr agored, dilyna lwybr poblogaidd Llwybr Ystwyth, sy’n addas ar gyfer cerddwyr a beicwyr. Mae’r llwybr yn croesi tirweddau agored y mynyddoedd cyn cyrraedd Gwarchodfa Natur Genedlaethol Cors Caron, lle cei olygfeydd eang dros y rhostiroedd a’r tir gwyllt o’i chwmpas. 

Ychydig ymhellach tua’r dwyrain, cei gyfle i arafu’r pace yn Nghapel Soar y Mynydd, un o gapeli mwyaf anghysbell Cymru ac encil heddychlon yng nghanol y bryniau. 

Neu os yw ffyrdd troellog a golygfeydd dramatig yn fwy at dy ddant, mentra dros Fwlch Abergwesyn. Dyma gartref y Grisiau’r Diafol, ffordd enwog sy’n denu gyrwyr, beicwyr a beicwyr modur o bell ac agos. Gyda’i golygfeydd trawiadol a’i throeon heriol, mae’n un o’r teithiau mwyaf cofiadwy yng nghanolbarth Cymru.

Mae’n ffordd berffaith o ddod â thaith drwy dirweddau gwyllt a chwedlonol Cymru i ben cyn cychwyn adref.

Darllen mwy: Bro’r Barcud: Tregaron a thu hwnt

Capel wen yng nghanol y goedwig gydag awyr las yn gefndir.
Cymylau duon uwchben cors wlyb gyda blodau grug

Capel Soar y Mynydd, ger Tregaron, a Gwarchodfa Natur Cors Caron 

Os am ymestyn eich arhosiad yn nhref Aberystwyth, beth am lety bwtîc Gwesty Cymru? Am instagram-chic ystyriwch No 3 Laura Place - fflat chwaethus a chanolog y dylunydd lleol Hannah Jones. Neu fel Dafydd ap Gwilym, mynnwch beint mewn tafarn leol; does nunlle gwell na’r Hen Lew Du i ddymuno ‘Iechyd Da’.

Gair i gall wrth grwydro Ceredigion

Ble bynnag yr aiff eich anturiaethau â chi, gofynnwch y 3 chwestiwn yma cyn cychwyn ar eich taith:

  1. Ydw i'n hyderus fod gen i'r hyder a'r sgiliau yr wyf eu hangen?
  2. Ydw i'n gwybod beth yw rhagolygon y tywydd?
  3. Oes gen i offer a dillad addas?

Ewch i AdventureSmartUK am wybodaeth ar sut i aros yn ddiogel tra'n mwynhau crwydro Cymru. 

Os ydych yn bwriadu mwynhau yn y môr, neu mewn afon neu lyn yng Ngheredigion, cofiwch...

  • Os yn bosibl, ewch i draeth lle mae achubwyr bywyd ar waith, a nofiwch rhwng y baneri coch a melyn. Ond all achubwyr bywyd ddim bod ym mhob traeth dros yr haf - felly byddwch yn ddoeth a sicrhewch eich bod chi a'ch teulu yn ddiogel.
  • Gwisgwch het lachar (mae gwyrdd ac oren yn dda), a defnyddiwch fflôt fel bod rhai eraill yn gallu eich gweld.
  • Nofiwch gyda phobl eraill bob amser - mae'r system nofio gyda chyfaill yn gweithio'n dda.
  • Edrychwch ar amseroedd y llanw cyn nofio yn y môr neu mewn aber.
  • Ewch i mewn i'r dŵr yn araf er mwyn rhoi amser i'ch corff arfer gyda'r oerfel.
  • Os ydych chi'n mynd i drafferthion yn y dŵr peidiwch â mynd i banig, ymlaciwch ac arnofiwch ar eich cefn nes eich bod yn gallu rheoli eich anadl. Yna ceisiwch dynnu sylw rhywun trwy godi eich braich a gweiddi am help. 
  • Dylech wybod sut a phryd i gael cymorth; Os ydych yn dod ar draws rhywun mewn trafferthion peidiwch â pheryglu eich hunain trwy fynd i mewn i'r dŵr - ffoniwch 999 am help. 
  • Ar y lan: gofynnwch am yr heddlu, yna gofyn am y Tîm Achub Mynydd.
  • Ar ddŵr mewndirol: gofynnwch am y Gwasanaeth Tân ac Achub.
  • Ar y môr neu'r arfordir: gofynnwch am Wylwyr y Glannau
A oedd yr erthygl yma yn ddefnyddiol i ti?
Diolch yn fawr iawn am dy adborth.

Straeon cysylltiedig