Castell Oxwich (Cadw)

Mae’ch llygaid yn gallu’ch twyllo. Saif Castell Oxwich yn ysblennydd uwchlaw ehangder braf Bae Oxwich, ond nid castell mohono o gwbl.

Maenordy Tuduraidd mawreddog ydyw a adeiladwyd gan dad a mab uchelgeisiol, a’u haddurniadau ffug-milwrol yn ymwneud ag esgyn cymdeithasol yn hytrach nag amddiffyn.

O’r funud y cerddwch chi drwy’r porth urddasol wedi’i addurno ag arfau Syr Rice Mansel, mae’n amlwg mai hwn oedd cartref teulu bonedd a oedd am fod yn ei chanol hi ym mlynyddoedd ffyniannus yr 16eg ganrif.
Mae adain ddeheuol gymharol blaen Syr Rice, a ddefnyddiwyd yn ddiweddarach yn ffermdy tan 1954, yn gyflawn o hyd. Ond adfail bellach yw adain ddeheuol afradlon ei fab Edward, a’i neuadd ddeulawr a galeri hir urddasol yn meddu golygfeydd rhyfeddol o’r môr.

Y tu allan, olion colomendy anferth gyda 300 o nythod yw’r clos. Diben hwn yn rhannol oedd darparu cig ffres i’r castell drwy gydol y flwyddyn – a brolio hefyd, yn rhannol. Yn rhyfeddol, mae Oxwich yn dal yn eiddo i ddisgynyddion teulu Mansel.