Ni fu erioed gwell enw ar adeilad. Yn anad dim, Plas Mawr yw’r tŷ tref Elisabethaidd ceinaf sydd wedi goroesi yn unrhyw le ym Mhrydain.
Roedd hon yn oes aur, a masnachwyr cyfoethog dros ben yn buddsoddi mewn plastai, gosodiadau drud ac adloniant moethus. Roedd Robert Wynn, trydydd mab tirfeddiannwr lleol, am gael rhan yn hyn oll.
Daeth i wasanaethu diplomyddion Tuduraidd a theithio i lysoedd brenhinol mwyaf ysblennydd Ewrop. Wedi gwneud ei ffortiwn, prynodd blasty yng Nghonwy am £200 a rhwng 1576 a 1585 bu wrthi’n ei droi’n ddathliad o’i fywyd, yr oes a chyfoeth.
Mae tu blaen y tŷ wedi’i guddio’n gynnil i lawr lôn gul serth. Felly dim ond awgrymu’r mawredd y tu mewn y mae’r porthdy ar y Stryd Fawr, wrth ichi ddringo cyfres o derasau i archwilio 17 o ystafelloedd trawiadol.
Ni fydd rhaid ichi edrych ymhell i gael gwybod am y sawl a’i creodd. Gellir gweld llythrennau Wynn - R.W. - dros waith plastr addurnol Plas Mawr i gyd, wedi’i beintio’n llachar.
Dros y canrifoedd, byddai’n gwrt, yn ysgol a hyd yn oed yn oriel gelf. Efallai mai’r defnydd parhaus hwn a’i galluogodd i aros mor wyrthiol o gyflawn. Mae pedair blynedd o waith adfer llafurus wedi ail-greu’r ardd Elisabethaidd ac wedi dychwelyd yr holl ystafelloedd golau i’w gogoniant gwreiddiol.
