Archwilio Pen Pyrod
Golygfa fwyaf eiconig Gŵyr yw’r pentir creigiog hwn sy’n ymestyn allan i Fae Rhosili. Daw’r enw Saesneg Worm’s Head o’r gair Llychlynnaidd am ‘neidr fôr’. Mae’r daith gerdded allan i Ben Pyrod yn antur arbennig ar ddiwrnod heulog, ond cofia wirio’r llanw cyn mentro. Mae amseroedd y llanw’n cael eu harddangos ar fwrdd gwybodaeth ger y sarn, ac mae modd cyrraedd y pentir am tua dwy awr cyn ac ar ôl trai yn unig.
Mae hyd yn oed trigolion lleol wedi cael eu dal allan. Pan oedd yn fachgen, cafodd y bardd Dylan Thomas ei ynysu yno tan hanner nos wedi i’r llanw godi.
Traethau gorau Gŵyr
Mae Rhosili yn ymddangos yn rheolaidd ar restrau o draethau gorau’r byd, ac mae’n hawdd gweld pam. Mae ei draeth tywod euraidd 4.8km o hyd wedi’i fframio gan glogwyni dramatig, Pen Pyrod ar un pen, twyni tywod ar y llall, a llongddrylliad go iawn rhyngddynt.
Yn ystod yr haf, gelli wylio paragleidwyr yn manteisio ar y cerrynt awyr uwchlaw Rhos Rhosili.
Mae’r traeth trawiadol hwn wedi ymddangos mewn nifer o gynyrchiadau teledu mawr dros y blynyddoedd, gan gynnwys cyfresi’r BBC fel Doctor Who a The Guest. Mae Rhosili hefyd yn lle gwych ar gyfer mynd â’r ci, gyda digon o le agored i fforwyr pedair coes grwydro drwy’r flwyddyn.
Os mai harddwch naturiol pur sy’n apelio fwyaf, mae Bae y Tri Chlogwyn yr un mor drawiadol. Mae Afon Pennard Pill yn torri ei ffordd drwy’r bryniau coediog cyn llifo i mewn i’r bae godidog, sydd dan warchodaeth adfeilion Castell Pennard a’r tri chlogwyn miniog sy’n rhoi enw i’r lle.
Mae’r cerrynt cryfion yn golygu nad yw’n draeth delfrydol ar gyfer nofio, ac mae’n cymryd tipyn o gerdded i’w gyrraedd. Ond dyna sy’n ei wneud yn dawelach ac yn fwy arbennig fyth.
Traethau teuluol ger Mwmbwls
Y ddau draeth cyntaf gei di ar y ffordd o Fwmbwls i gyfeiriad Gŵyr yw’r rhai hawsaf i’w mwynhau gyda phlant bach.
Mae Bae Cas-wellt a Langland yn cynnig popeth sydd ei angen ar gyfer diwrnod di-straen ar y traeth: meysydd parcio, hufen iâ, toiledau a siopau, ynghyd â Gwobrau’r Faner Las.
Mae’r llwybr ar ben y clogwyn rhwng y ddau draeth hefyd yn gyflwyniad gwych i gerdded yr arfordir.
Ychydig ymhellach ar hyd y penrhyn, mae Porth Einon yn cynnig yr un cyfleusterau ond gydag awyrgylch mwy hamddenol. Cei gaffis clyd, pysgod a sglodion glan môr clasurol, a siopau bach gyda phopeth ar gyfer diwrnod ar y traeth, i gyd dim ond camau o’r tywod.
Mae Porth Einon yn ganolfan wych i aros ynddi hefyd, gyda digon o feysydd gwersylla, bythynnod llawn cymeriad a llety addas i deuluoedd ar gyfer archwilio arfordir Gŵyr.
Traethau cudd Gŵyr
Mae Bae Pobbles wedi’i guddio y tu ôl i Fae y Tri Chlogwyn, ar ddiwedd taith gerdded dros glogwyni a thwyni tywod, felly mae’n aml yn cael ei anwybyddu.
Mae’r un peth yn wir am Draeth Bae Mewslade, sy’n cael ei gysgodi gan boblogrwydd Pen Pyrod a Rhosili.
Ond y lleiaf poblogaidd o’r cyfan yw Blue Pool Bay. Dim ond trwy gerdded dros y twyni o Draeth Bae Broughton yng nghornel ogleddol-orllewinol anghysbell Gŵyr y gelli ei gyrraedd.
Y mannau syrffio gorau ar Benrhyn Gŵyr
Mae Gŵyr wedi bod yn gyrchfan syrffio poblogaidd ers degawdau. Wrth fentro i’r tonnau yma, mae’n bosibl y cei gwmni syrffwyr o safon fyd-eang fel Patrick Langdon-Dark ac Alys Barton.
Y lle hoff gan Chris 'Guts' Griffiths, pencampwr syrffio proffesiynol Ewrop ddwywaith, yw Langland. Yn y cyfamser, mae Llangennith yn cael ei ystyried yn un o’r llefydd gorau i syrffio yng Nghymru i syrffwyr profiadol diolch i’w donnau dibynadwy.
Os wyt ti’n newydd i’r gamp, mae Rhosili a Bae Caswell fel arfer yn fwy addas fel llefydd i ddysgu syrffio. Mae nifer o ganolfannau a gweithredwyr syrffio ar hyd yr arfordir hefyd sy’n cynnig gwersi i dy helpu i ddysgu’n ddiogel a magu hyder ar y bwrdd.
Anturiaethau awyr agored ar Benrhyn Gŵyr
Mae Gŵyr yn enwog am ei draethau, ac yn haeddiannol felly. Yn ogystal â syrffio, mae digon o weithgareddau arfordirol eraill i roi cynnig arnyn nhw, gan gynnwys arforgampau a phadlfyrddio. Ond nid ar y môr yn unig mae’r anturiaethau.
Gelli farchogaeth ar y traethau neu ar draws y rhostiroedd, neu os wyt ti’n hoff o uchder, rhoi cynnig ar ddringo creigiau ac abseilio ar y clogwyni arfordirol. Bydd beicwyr mynydd wrth eu bodd ar y milltiroedd o lwybrau garw ar draws Rhos Rhosili a Chomin Cefn Bryn, tra bydd beicwyr ffordd yn mwynhau’r lonydd tawel ar ochr ogleddol y penrhyn.
Defnyddia ein swyddogaeth chwilio i ddod o hyd i restr lawn o ddarparwyr gweithgareddau.
Teithiau cerdded gorau ar Benrhyn Gŵyr
Er mai ardal gymharol fach yw Gŵyr, mae yma amrywiaeth anhygoel o dirweddau. Mae Llwybr Arfordir Cymru yn dilyn yr arfordir o amgylch y penrhyn, gan fynd heibio’r clogwyni a’r cilfachau dramatig yn y de, yn ogystal â’r morfeydd heli tawelach yn y gogledd.
Mae Ffordd Gŵyr yn croesi canol y penrhyn am 56km (35 milltir). Mae Croeso Bae Abertawe a’r Ymddiriedolaeth Genedlaethol wedi llunio rhestrau o’u hoff deithiau cerdded o wahanol hyd.
Ein ffefryn ni? Unrhyw daith gerdded sy’n gorffen mewn tafarn. Sy’n dod â ni’n daclus at y pwnc nesaf…
Tafarndai a mannau i gael diod yng Ngŵyr
Mae llawer o deithiau cerdded a beicio yn ucheldiroedd Gŵyr yn gorffen yn naturiol yn The King Arthur yn Reynoldston. Mae’n dafarn wledig glasurol, gyda thân coed crasboeth a lleoliad gwych wrth droed Cefn Bryn, pwynt uchaf Gŵyr.
Ffefryn lleol arall yw’r Britannia Inn yn Llanmadog, sydd wedi ennill sawl gwobr. Mae ei gardd gwrw yn cynnig golygfeydd hyfryd dros Gilfach Tywyn.
Ac wrth gwrs, mae unrhyw le sy’n gweini peint o gwrw Gower Gold gan The Gower Brewery yn werth ymweld ag ef.
Ble i fwyta ar Benrhyn Gŵyr
Enillodd Beach House wobr Bwyty’r Flwyddyn AA yng Nghymru o fewn blwyddyn i’w agor, diolch i’w leoliad arbennig ar lan y môr ym Mae Oxwich a’i fwyd eithriadol.
Mae’r cogydd Hywel Griffith yn feistr ar ddefnyddio cynhwysion tymhorol a lleol. Daw’r pysgod o’r cychod sy’n glanio eu dalfeydd ychydig oddi ar y traeth, daw’r llysiau o ffermydd lleol, a daw’r oen o’r morfeydd heli cyfagos. Mae’r bwyty hefyd wedi ennill Seren Michelin.
Tra byddi di yno, cymer amser i ymlacio yn Nhŷ Sawna, lle mae dau sawna casgen pren gyda stofiau tanwydd coed a golygfeydd godidog dros y môr.
Mae Gŵyr hefyd yn gartref ysbrydol i ddau o ddanteithion mwyaf adnabyddus Cymru: cocos a bara lawr. Mae’r gwymon sy’n cael ei ddefnyddio i wneud bara lawr yn cael ei gasglu ar yr arfordir, tra bod y cocos yn dod, ac yn dal i ddod, o aber tywodlyd Pen-clawdd ar arfordir y gogledd.
Os gweli di’r naill neu’r llall ar fwydlen, paid â cholli’r cyfle i roi cynnig arnyn nhw.
Hanes a threftadaeth gyfoethog Gŵyr
Darganfuwyd yr olion dynol hynaf a gladdwyd ym Mhrydain yng Ngŵyr. Mae’r gweddillion hyn, sef y ‘Foneddiges Goch’ Pafiliand, yn dyddio’n ôl dros 30,000 o flynyddoedd. Wrth gwrs, canfuwyd yn ddiweddarach mai dyn oedd y ‘foneddiges’ mewn gwirionedd!
Mae ucheldiroedd Gŵyr yn llawn olion o’r cyfnod Neolithig. Ymhlith yr enghreifftiau mwyaf trawiadol mae’r siambr gladdu sydd dan Faen Ceti, carreg enfawr sy’n pwyso tua 25 tunnell.
Yn yr 11eg a’r 12fed ganrif, ceisiodd y Normaniaid gipio rheolaeth ar yr ardal drwy ddod â mewnfudwyr o Fflandrys i fyw yma. Hyd heddiw, mae modd gweld gwahaniaethau amlwg rhwng gogledd Cymraeg y penrhyn a’r de mwy Seisnig ei hiaith, yn enwedig mewn enwau lleoedd, acenion a thafodieithoedd.
Dilyna Lwybr y Cestyll Chwedlonol i archwilio cestyll arfordirol gan gynnwys Castell Weobley, Castell Oxwich a Chastell Pennard.
Mae Canolfan Dreftadaeth Gŵyr yn lle gwych i ddysgu am ddiwylliant a bywyd gwledig yr ardal, tra bod Gŵyl Gŵyr yn dod â pherfformwyr cerddoriaeth glasurol o’r radd flaenaf i eglwysi hanesyddol lleol bob mis Gorffennaf.
Mae gan Ŵyr hefyd draddodiad gwerin cryf. Un o’r ffyrdd gorau o’i brofi yw ymweld â Gŵyl Werin Gŵyr sy’n cael ei chynnal bob mis Mehefin.
Cwestiynau cyffredin am ymweld â Phenrhyn Gŵyr