Ar brynhawn o haf yng ngardd lysiau Llys Meddyg – sef hen feddygfa wedi troi’n fwyty, bar a gwesty ym mhentref arfordirol Trefdraeth yn Sir Benfro – rwy’n bwyta’r bowlen o basta mwyaf blasus rydw i wedi’i gael ers oesoedd. Y saws hynod wyrdd a ffres sy’n cwblhau’r pryd. Mae rheswm am y ffresni: daethom o hyd i’r cynhwysion ein hunain ddwy awr yn ôl.

Mae’r syniad o gasglu bwyd ger y môr yn rhamantus a ffasiynol dros ben er efallai braidd yn beryglus. Allwch chi wir godi gwymon oddi ar y graig ddyfrllyd honno a’i droi’n gwrs cyntaf? Ai aeron rhafnwydden yw’r rhain go iawn neu rywbeth llawer mwy peryglus? Y peth gorau bob amser yw cael help arbenigwr i gael gwybod. Ein harbenigwr ni yw Ed Sykes. Mae wedi cynnal cyrsiau chwilota bwyd o Lys Meddyg ers dros bymtheg mlynedd.

Exterior of Llys Meddyg, Newport.

Cychwynnodd taith chwilota bwyd Jude yn Llys Meddyg, Sir Benfro

Mae Ed yn arweinydd hynaws a didrafferth sy’n enwi'r planhigion a’u priodweddau hudol i’m bachgen bach, fy ngŵr a minnau ar y ffordd i lawr y lôn at yr arfordir, sy’n rhedeg ochr yn ochr â’i westy. Dyma’r blodyn rosa rogosa pinc, sy’n ychwanegiad llachar a blasus at salad. Dyma flodau’r ysgaw, sy’n gweithio’n dda wedi’u cymysgu gyda lemon er mwyn mygu eog. (Hwn hefyd y mae Llys Meddyg yn rhoi yn eu coctels jin. Cefais un wedyn. Casglon ni ddeuddeg pen o’r ysgaw ar ei gyfer, gyda’r cogyddion yn eu cymysgu gyda dŵr berw, siwgr a lemon).

Ed Sykes foraging.
Ed Sykes foraging.

Casglu bwyd gwyllt gyda Ed Sykes

Yn y cloddiau glan môr, mae Ed yn gweld llawer o ddulys, sef planhigyn amryddawn gyda blodau melyn a choesau y mae modd eu bwyta, a hadau blas pupuraidd. Mae’n dal y bocs i fyny i’m mab ac i mewn â nhw. Mewn hefyd yr aiff danadl ac ysgall (mae Ed yn esbonio'u bod nhw’n blasu fel asbaragws ar ôl cael gwared ar y pigau), dail-ceiniog pys a suran lemwn - y bydd yn cael eu cynnwys yn ein cinio. Hynny yw, os bydd unrhyw beth ar ôl, o ystyried faint ohonynt sy’n cael eu stwffio gan y tri ohonom.

Picking edible flowers on a foraging course.
A tub full of foraged flowers.

Chwilota bwyd yn Sir Benfro 

Wrth i ni agosáu at y dŵr, rwy’n cael fy atgoffa fod Cymru ymhell o fod yn un o’r newydd-ddyfodiaid ffasiynol pan ddaw hi i fwyd wedi’i chwilota ger y môr. Cefais fy ngeni a’m magu ychydig filltiroedd i ffwrdd o Penclawdd yng ngogledd Gŵyr, lle mae mwyafrif helaeth o gocos enwog De Cymru wedi eu casglu ers canrifoedd. Mae tybiau llawn ohonynt yn parhau i gael eu gwerthu’n lleol, ym Marchnad Abertawe, a thu hwnt.

Foraging tour walking along a shoreline path.

Grŵp Jude yn archwilio cefn gwlad

Yna ceir bara lawr, wedi’i wneud o’r gwymon bwytadwy sy’n golchi ar lannau Sir Benfro a Sir Gaerfyrddin. Mae ei flas, sy’n llawn haearn, yn hollti barn, yn yr un modd ag olewydd ac wystrys, ond rydyn ni’r bobl synhwyrol yn ei garu, gyda chig moch os ydych chi’n bwyta cig, neu fadarch swmpus os nad ydych chi (roedd Mam-gu yn arfer ei bentyru ar fy mhlât pan oeddwn yn blentyn). Ymhlith y brandiau mawr o Gymru mae Parsons o Borth Tywyn, a’r Pembrokeshire Beach Food Company yng Nghastellmartin.

Group of people collecting seaweed and putting it on a man's head.

Staff Pembrokeshire Beach Food Company yn fforio am wymon

Maen nhw wedi trawsnewid y ffordd y mae bara lawr yn cael ei weld mewn coginio cyfoes, ac mae eu cynnyrch yn cael ei ddefnyddio mewn ffyrdd newydd a blasus. Yn ogystal â’i werthu mewn jariau (mae gan eu cymysgedd premiwm enw gwych sef Welshman's Caviar, caiff ei ymgorffori yn Captain Cats Môr Seasoning (cymysgedd hyfryd o berlysiau a sbeisys wedi’u hysbrydoli gan gymeriad Dylan Thomas yn Dan y Wenallt), eu cwrw du 4% Cwrwgl, a’u Welsh Sea Black Butter, sydd yn mynd yn dda mewn rholiau cimwch a brechdanau cranc. Caiff y rhain eu gwerthu yn Café Môr, caban bwyd sy’n eiddo i’r Pembrokeshire Beach Food Company, ym mhentref glan môr prydferth Freshwater West. 

Menyw yn trosglwyddo bwyd trwy'r ffenestr.
Bread roll full of fish.
Welshman's Caviar jar.

Café Môr, Freshwater West a chynnyrch Pembrokeshire Beach Food Company

Ond gallwch hefyd ddod o hyd i ddanteithion mwy anarferol wrth y môr. Ar draeth Parrog yn Nhrefdraeth heddiw, daethom o hyd i wyddfid wrth yr Odyn Calch hynafol, a'i neithdar bwytadwy. Dros y twyni tuag at y Traeth Mawr, mae seren y morfa gyda blodau porffor llachar. Esbonia Ed fod seren y morfa’n blasu fel llyrlys, ond ei fod yn fwy hallt. Mae blas perffaith arno – rydym mor lwcus i gael cymaint ohono’n tyfu o gwmpas fan hyn. Bydd hwn yn sail i’n saws pasta.

Yn aml, mae Ed yn dod o hyd i fetys arfor fan hyn hefyd ac mae’n dweud bod y dail yn mynd yn berffaith gyda chig oen morfa heli Cymru – yn ogystal â bresych gwyllt, ffenigl, wystrys a chregyn bylchog yn y gaeaf. Mae’n ddigon i wneud imi eisiau dod yn ôl am ailymweliad.

Rydym yn cerdded yn ôl i Lys Meddyg dros y twyni a heibio’r tonnau, gyda’n bocsys o fwyd a gasglwyd dan eu sang. Mae mam Ed, sef un o brif gogyddion y gegin, yn mynd ati i weithio’n syth wrth i ni fwynhau'r heulwen yn yr ardd lysiau. Hanner awr yn ddiweddarach, mae’r cinio’n ymddangos: spaghetti mewn saws menyn gwyrdd llachar, a diod ysgaw. Rydym yn cael ail blatiad. Rydyn ni’n llawn dop. Mae ein boliau’n hapus braf, yn brawf fod dyfodol iach ac awchus i chwilota am fwyd glan môr.

Cymerwch ofal! Dim ond dan arweiniad arbenigwr y dylid casglu bwyd gwyllt.

Green foraged food spaghetti in a bowl with a fork and spoon.
Bright green foraged pasta sauce being added to spaghetti.
Drinks made with elderflower, lemon slices and leaves.

Ed Sykes yn coginio gyda'r bwyd wedi'i gasglu ar y daith, y cynnyrch terfynol a diodydd ffres ysgaw.

Straeon cysylltiedig